Sažetak
Metodologija: Istraživanje je provedeno u mjesecu maju 2025. godine, a u istraživanju je, kao primarna, korištena kvalitativna metoda – fokus grupa, u kojoj je učestvovalo pet studenata treće i četvrte godine studija informacijskih nauka i druge studijske grupe (književnosti, odnosno jezika) na Univerzitetu u Sarajevu – Filozofskom fakultetu. Razgovor je, uz prethodnu saglasnost svih učesnika, sniman alatom otvorenog koda Audacity, dok je transkripcija razgovora izvršena djelimično uz pomoć softvera otvorenog koda Whisper AI-a, pri čemu je, s obzirom na specifičnosti jezika, urađena dodatna provjera preslušavanjem te bilježenjem. Nakon transkripcije izvršena je analiza dobivenih odgovora, koji su potom grupisani u kategorije s obzirom na učestalost njihovog pojavljivanja. Kodiranje je urađeno bez unaprijed definiranih shema kodiranja, kodovi su formirani na osnovu odgovora studenata, tako da svaki kod oslikava osnovno značenje iznesenog stava. Podaci su obrađeni u Excel-u, a rezultati prikazani tabelarno.
Rezultati: Rezultati istraživanja pokazuju da studenti informacijskih nauka imaju pozitivan stav prema otvorenoj nauci. Prednosti otvorene nauke prepoznaju primarno u osiguravanju otvorenog pristupa sadržajima, što omogućava jednako obrazovanje i učenje za sve, te doprinosi transformaciji i napretku nauke i obrazovanja, odnosno samom razvoju nauke i društva. Prepreke u implementaciji otvorene nauke identificiraju u tehnološkim barijerama te nedostatku edukacije o otvorenoj nauci, koja je istovremeno i ključno rješenje za uspješnu implementaciju otvorene nauke na bh. visokoškolskim ustanovama, a u kojoj neupitnu i inicijalnu ulogu, prema stavovima studenata, imaju visokoškolski bibliotekari. Rezultati našeg istraživanja se ne mogu generalizirati na studente drugih studijskih grupa, međutim, dobiveni nalazi su dobra osnova za kreiranje skale za mjerenje stavova o otvorenoj nauci.
Originalnost: Fokus grupa realizirana s namjerom identificiranja stavova studenata informacijskih nauka prema otvorenoj nauci u kontekstu visokog obrazovanja, prema našim saznanjima, prvo je istraživanje ove problematike iz oblasti informacijskih nauka koje je provedeno u Bosni i Hercegovini.
##submission.citations##
Achugbue, E. I., & Ogunbodede, K. F. (2025). Open Textbooks Utilization by Undergraduate Library and Information Science Students in Delta State University, Nigeria. Ghana Library Journal 30(1), 19-27. https://doi.org/10.4314/glj.v30i1.4
Adeyemi, I. O. et al. (2025). Librarians’ perceptions and use of open access resources for economic sustainability in selected university libraries in Kwara State, Nigeria. Collection and Curation 44(2), 45-53. https://doi.org/10.1108/CC-09-2024-0046
Adilović, E. (2022). The Role of Academic Librarians and the OER Platform in the Pandemic Learning Conditions. Security Dialogues 13(1), 113-128. https://doi.org/10.47054/sd22131113a
Al Murshidi, G. et al. (2025). Perception of Massive Open Online Courses and Its Relationship With Students’ Learning Strategies. International Journal of Distance Education Technologies 23(1), 1-14. https://doi.org/10.4018/IJDET.369094
ALA. (2021). Keeping Up With... Open Science. http://www.ala.org/acrl/publications/keeping_up_with/open_science
Allard, S. et al. (2005). The librarian’s role in institutional repositories: A content analysis of the literature. Reference Services Review 33, 325-336.
Angelopoulou, A., Hodhod, R., & Perez, A. J. (2022). Factors affecting student educational choices regarding OER material in Computer Science. J. Comput. Educ. 9, 755-781. https://doi.org/10.1007/s40692-022-00219-x
Audacity. https://www.audacityteam.org/
Ayeni, P. O. (2017). Perceptions and Use of Open Access Journals by Nigerian Postgraduate Students. Journal of Information Science Theory and Practice 5(1), 26-46. https://doi.org/10.1633/jistap.2017.5.1.3
Bailey, C. (2005). The Role of Reference Librarians in Institutional Repositories. Reference Services Review 33, 259-267. https://doi.org/10.1108/00907320510611294
Bala, R., & Partap, B. (2018). Awareness and Perception towards Open Access Resources among the Students and Faculty of Management Science: A Case Study of TIMT, Yamuna Nagar, Haryana. Journal of Information Management 5(1), 15-22. https://doi.org/10.5958/2348-1773.2018.00003.6
Baumgartner, P. (2019). Toward a Taxonomy Of Open Science (TOS). Open Science Education, Blog. https://notes.peter baumgartner.net/2019/06/24/toward-a-taxonomy-of-open-science
Berlinska deklaracija o otvorenom pristupu naučnom znanju. http://eprints.rclis.org/4571/1/prijevod_berlinske_deklaracije.pdf
Bjdrk, B. (2017). Gold, green, and black open access. Learned Publishing 30(2), 173-175. https://doi.org/10.1002/leap.1096
Boulton, G. S. (2021). Open Science for the 21st Century. https://council.science/wp-content/uploads/2020/06/International-Science-Council_Open-Science-for-the-21st-Century_Working-Paper-2020_compressed.pdf
Chan, L., & Costa, S. (2005). Participation in the global knowledge commons: Challenges and opportunities for research dissemination in developing countries. New Library World 106, 141-163. https://tspace.library.utoronto.ca/handle/1807/4255
Chen, D., & Hendricks, C. (2023). Open Pedagogy Benefits and Challenges: Student Perceptions of Writing Open Case Studies. Open Praxis 15(1), 27-36. htps://doi.org/10.55982/ openpraxis.15.1.518
Colvard, N. B., Watson, C. E., & Park, H. (2018). The impact of open educational resources on various student success metrics. Int. J. Teach. Learn. High. Educ. 30, 262-276.
Creative Commons. https://creativecommons.org/
Crow, R. (2002). The Case for Institutional Repositories: A SPARC Position Paper. Washington, DC: SPARC. https://ils.unc.edu/courses/2014_fall/inls690_109/Readings/Crow2002-CaseforInstitutionalRepositoriesSPARCPaper.pdf
Cuttler, C. (2019). Students’ Use and Perceptions of the Relevance and Quality of Open Textbooks Compared to Traditional Textbooks in Online and Traditional Classroom Environments. Psychology Learning & Teaching 18(1), 65-83. https://doi.org/10.1177/1475725718811300
Delimont, N. et al. (2016). University students and faculty have positive perceptions of open/ alternative resources and their utilization in a textbook replacement initiative. Research in Learning Technology 24, 29920. https://doi.org/10.3402/rlt.v24.29920
Donaldson, D. R., & Koepke, J. W. (2022). A focus groups study on data sharing and research data management. Sci Data 9, 345. https://doi.org/10.1038/s41597-022-01428-w
European Commission. (s. a.). Open Science. https://research-and-innovation.ec.europa.eu/strategy/strategy-research-and-innovation/our-digital-future/open-science_en
European Open Science Cloud (EOSC). https://research-and-innovation.ec.europa.eu/strategy/strategy-research-and-innovation/our-digital-future/open-science/european-open-science-cloud-eosc_en
Evropska komisija. (s. a.). MLE on Open Science – Altmetrics and Rewards. https://projects.research-and-innovation.ec.europa.eu/en/statistics/policy-support-facility/mle-open-science-altmetrics-and-rewards
Fecher, B., & Friesike, S. (2013). Open Science: One Term, Five Schools of Thought. RatSWD Working Paper Series 218, 1-11. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.2272036
Ferguson, J. et al. (2023). Survey of open science practices and attitudes in the social sciences. Nat Commun 14, 5401. https://doi.10.1038/s41467-023-41111-1
FOSTER (s. a). Libraries: roles and opportunities on Open Science. https://www.fosteropenscience.eu/content/libraries-roles-and-opportunities-open-science. Internet Archive: https://web.archive.org/web/20230912215333/https://www.fosteropenscience.eu/content/libraries-roles-and-opportunities-open-science
Grebović-Lendo, N., Piralić, V., & Muslić-Haseta, F. (2023). Elektronsko izdavaštvo i otvoreni pristup na Univerzitetu u Sarajevu. Pregled: časopis za društvena pitanja 3(1), 479-490. https://doi.org/10.48052/19865244.2023.1.479
Hajdarpašić, L., & Dizdar, S. (2023). Uloga visokoškolskih biblioteka u otvorenoj nauci. // Pregled: časopis za društvena istraživanja. Supplement 1: Budućnost obrazovanja: Visoko obrazovanje za održivi razvoj 2030, 1, 491-503. https://doi.org/10.48052/19865244.2023.1.491
Hajdarpašić, L., Dizdar, S., & Khattab, Dž. (2021). Informacijske usluge visokoškolskih biblioteka u Federaciji Bosne i Hercegovine za vrijeme pandemije COVID-19 = Information Services of Academic Libraries in Federation of Bosnia and Herzegovina during the COVID-19 Pandemic. Bosniaca: Časopis Nacionalne i univerzitetske biblioteke BiH 26(26), 123-136. https://doi.org/10.37083/bosn.2021.26.123
Hajdarpašić, L., Dizdar, S., & Khattab, Dž. (2023). Uloga biblioteka u inicijativama otvorenih obrazovnih sadržaja na visokoškolskim institucijama. Pregled: časopis za društvena istraživanja 64(1), 19-35. https://doi.org/10.48052/19865244.2023.1.2.19
Hallam, S. J., Newman, J., & Bangert, M. E. (2025). Exploring student perceptions and the potential impact of OER in a textbook rental environment. Journal of Open Initiatives in Academic Libraries 1(1), 58-91. https://doi.org/10.58997/74yzby79
Hebrang Grgić, I. (2015). Otvoreni pristup – deus ex machina za izdavaštvo znanstvenih časopisa? Libellarium: časopis za istraživanja u području informacijskih i srodnih znanosti 8(2), 1-11. https://doi.org/10.15291/libellarium.v0i0.228
Horizon Europe. https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en
Horizon 2020. https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-2020_en
Howard, V. J., & Whitmore, C. B. (2020). Evaluating Student Perceptions of Open and Commercial Psychology Textbooks. Front. Educ. 5, 139. https://doi.org/10.48052/19865244.2023.1.2.19
IFLA. (2021). UNESCO Agrees Open Science Recommendation – Implications for Libraries. https://www.ifla.org/news/unesco-agrees-open-science-recommendation-implications-for-libraries/
Jhangiani, R. S., Dastur, F. N., Grand R. L., & Penner, K. (2018). As Good or Better than Commercial Textbooks: Students’ Perceptions and Outcomes from Using Open Digital and Open Print Textbooks. Canadian Journal for the Scholarship of Teaching and Learning 9(1), 1-22. https://doi.org/10.5206/cjsotl-rcacea.2018.1.5
Khattab, Dž., & Hajdarpašić, L. (2019). Visokoškolske biblioteke u sistemu naučne komunikacije. Bosniaca: Časopis Nacionalne i univerzitetske biblioteke BiH 24(24), 48-54. http://dx.doi.org/10.37083/bosn.2019.24.48
LIBER. (2020). Identifying Open Science Skills for Library Staff & Researchers. htps://libereurope.eu/article/open-science-skills-diagram/
Liu, L.. & Liu, W. (2023). The engagement of academic libraries in open science: a systematic review. The Journal of Academic Librarianship 49(3), 1-13. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2023.102711
Liu, Z., & Wan, G. (2007). Scholarly Journal Articles on Open Access in LIS Literature: A Content Analysis. Chinese Librarianship: an International Electronic Journal 23, 1-11.
Marinclin, A. (2024). Uloga knjižničara u promicanju otvorene znanosti. In: Miličević, B., Rangus, M., & Serzhanov, V. V. (Ed.) Proceedings of 9th International Conference Vallis Aurea: Sustainable Development and Innovation (pp. 219-225). Požega: Fakultet turizma i ruralnog razvoja u Požegi. https://doi.org/10.62598/9thICVA.018
McGrath, M. (2002). Interlending and document supply: a review of recent literature – XLII. Interlending & Document Supply 30, 145-151.
Melero, R., & Navarro-Molina, C. (2020). Researchers’ attitudes and perceptions towards data sharing and data reuse in the field of food science and technology. Learned Publishing 33, 163-179. https://doi.org/10.1002/leap.1287
Montan, A., & Aparac-Jelušić, T. (2016). Uloga visokoškolske knjižnice u znanstvenoj komunikaciji: istraživanje korisnika knjižnice Fakulteta za menadžment u turizmu i ugostiteljstvu u Opatiji. Vjesnik bibliotekara Hrvatske 59(3–4), 17-46. https://hrcak.srce.hr/187569
OECD. (2015). Making Open Science a Reality. OECD Science, Technology and Industry Policy Papers, 25. Paris: OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/5jrs2f963zs1-en
Otvorena znanost [portal] (s. a.). Otvoreni pristup. https://www.otvorena-znanost.hr/otvoreni-pristup/
Otvoreni pristup na Univerzitetu u Sarajevu. https://otvorenipristup.unsa.ba/
Pasquetto, I., Randles, B., & Borgman, C. L. (2017). On the Reuse of Scientific Data. Data Science Journal 16(8), 1-9. https://doi.org/10.5334/dsj2017008
Pariška deklaracija o otvorenim obrazovnim sadržajima. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000246687/PDF/246687eng.pdf.multi
Plan S. https://www.coalition-s.org/
Pontika, N. et al. (2015). Fostering open science to research using taxonomy and an elearning portal. In: International Conference on Knowledge, Technologies abd Data. Proceedings. Graz: Association for Computing Machinery. https://doi.org/10.1145/2809563.2809571
Recommendation on Open Science. (2017). UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379949?posInSet=3&queryId=4e9e5e25-46d0-428c-86ae-4191da67426c
Rodriguez, J. (2014). Awareness and Attitudes about Open Access Publishing: A Glance at Generational Difference. The Journal of Academic Librarianship 40(6), 604-610. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2014.07.013
Santos-Hermosa, G., & Boté-Vericad, J-J. (2024). Spanish academic libraries’ perceptions of Open Science. Drivers and barriers, level of knowledge and training 40(2), 139-162. https://doi.org/10.3233/EFI-220069
Scott, E., & Craig, R. (2025). Suspiciously Reliable: A Case Study of Students’ Perceptions of Open Access Searching. Journal of Librarianship and Scholarly Communication 12(2). doi: https://doi.org/10.31274/jlsc.18273
Scotti, K. L. et al. (2025). Charting open science landscapes: A systematized review of US academic libraries’ engagement in open research practices. The Journal of Academic Librarianship 51(3), 103054. https://doi.org/10.1016/j.acalib.2025.103054
Silveira, Lúcia da et al. (2021). Open Science from the Perspective of Brazilian Experts: A Taxonomy Proposal. Encontros Bibli: Revista eletrônica de Biblioteconomia e Ciência da Informação, Florianópolis 26(7). https://doi.org/10.5007/1518-2924.2021.e79646
Smederevac, S. et al. (2020). Otvorena nauka: praksa i perspektive. Novi Sad: Univerzitet u Novom Sadu. https://psihologija.ff.uns.ac.rs/viz/BEOPEN%20-%20Otvorena%20nauka.pdf
Sousa, A. S. et al. (2025). Open Science Practices: A cross-sectional, observational, and descriptive study in a Portuguese nursing higher education institution. Preprint. https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2025.03.26.25324671v1.full.pdf
Strategija razvoja medijske i informacijske pismenosti u oblasti obrazovanja u Kantonu Sarajevu. https://mon.ks.gov.ba/sites/mon.ks.gov.ba/files/2022-06/Strategija%20razvoja%20medijske%20i%20informacijske%20pismenosti.pdf
Strategija razvoja nauke u Bosni i Hercegovini: 2017–2022. Službene novine BiH, br. 22/18. http://www.sluzbenenovine.ba/page/akt/aKohz4nh78h77t85FLQx8=
Strategija za razvoj nauke Kantona Sarajevo: 2025–2028: prednacrt. https://mon.ks.gov.ba/sites/mon.ks.gov.ba/files/2024-07/Strategija%20za%20razvoj%20nauke_prednacrt.pdf
Sultan, M., & Rafiq, M. (2021). Open access information resources and university libraries: Analysis of perceived awareness, challenges, and opportunities. The Journal of Academic Librarianship 47(4). https://doi.org/10.1016/j.acalib.2021.102367
UNESCO. (2021). Recommendation on Open Science. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000379949?posInSet=3&queryId=4e9e5e25-46d0-428c-86ae-Evropska 4191da67426c
Vassilakaki, E., & Moniarou-Papaconstantinou, V. (2014). A systematic literature review informing library and information professionals’ emerging roles. New Library World 116(2), 37-66. http://dx.doi.org/10.1108/NLW-05-2014-0060
Whisper. https://openai.com/index/whisper
Wiche, H. I., & Ogunbodede, K. F. (2021). Awareness and use of open educational resources by Library and Information Science students of Ignatius Ajuru University of Education, Rivers State, Nigeria. Library Philosophy and Practice, 5373.
##submission.copyrightStatement##
